Categorie: THEATER, MUZIEK, VERWACHT, WERELDMUZIEK

Donderdag 14 November 2013 at 9:51 pm

'GlobalLorca' vanuit Spanje, Cuba, Buenos Aires naar Zwitserland

Global Lorca Global Lorca Global Lorca

Tekst: Rik van Boeckel Foto’s: Jesus Queijas, Christine van Duin en Rik van Boeckel (klik  voor vergroting)

De drietalige voorstelling Global Lorca wordt 24 november gespeeld in de studio van Juan Tajes in Amsterdam. En 23 november en 6 december speelt Café de Sevilla in Oostvoorne en Amsterdam. Global Lorca is gebaseerd op het werk van Federico García Lorca, een Spaanse progressieve dichter en toneelschrijver. Hij is een van de belangrijkste figuren van de 20ste eeuwse Spaanse literatuur. De voorstelling is al een aantal keer in Amsterdam gespeeld. Begin juli 2013 bracht de GlobalLorca groep uit Amsterdam en Basel een week door in Romainmôtier in het Franstalige deel van Zwitserland. Dit artikel is een verslag van een zeer inspirerende week waarin de voorstelling werd gemaakt en uitgevoerd.

GlobalLorca wil enerzijds zeggen dat de door de groep op het podium gebrachte gedichten en toneelteksten van de beroemde Spaanse dichter Federico García Lorca hun uitgangspunt hadden in het Andalusië en Spanje van zijn tijd (1889-1936) en in zijn reizen naar New York, Cuba, Buenos Aires en Montevideo. Anderzijds dat de kunstenaars/musici van over de hele wereld kwamen: Argentinië (acteur Carlos Trafic), Uruguay (tangozanger, acteur, dichter, maker van maskers Juan C. Tajes), Schotland (actrice Grainne Delaney), Spanje (sopraan Araceli González Fernández), Finland (gitarist Hannu Siiskonen) en Nederland (ondergetekende Rik van Boeckel- dichter/percussionist and journalist).

Veronika Sellier van het door de Zwiterse supermarktketen Migros ondersteunde cultuurinstituut L'Arc had aan Carlos Trafic gevraagd om een aantal kunstenaars/musici met wie hij heeft samengewerkt uit te nodigen voor een muzikaal, theatraal en poëtisch experiment in het gebouw van L'Arc in Romainmôtier, een in de Zwitserse Jura gelegen historisch stadje van 400 inwoners. Alle uitgenodigde kunstenaars hebben een gedeelde passie voor de Spaanse en Latijns Amerikaanse literatuur gemeen, met name de wereld van Federico García Lorca. Een andere passie die hen verenigt is de tango: de zang, de muziek, de dans, de poëzie en het theater.

Global Lorca Global Lorca Global Lorca

Lorca in Amsterdam, Café de Sevilla in Basel

Carlos Trafic, Grainne Delaney, Juan C. Tajes en ikzelf hadden in 2012 en 2013 in de Roode Bioscoop en de studio van Juan aan de Warmoesstraat in Amsterdam al drie keer Lorca & Lorca gespeeld waarin Lorca's poëzie en toneelteksten (uit Blood Wedding, Doña Rosita en El Público- zijn laatste stuk) werden voorgedragen en gespeeld in het Spaans, Engels en Nederlands en door mij werden begeleid met percussie (conga's, cajón, daf-een Turkse framedrum, djembé, slitdrum- een melodisch percussie-instrument, en castagnettes). Carlos Trafic had al eerder met de in Basel wonende Araceli en Hannu gewerkt. Ze vormen samen El Café de Sevilla waarin zij zich vooral hebben toegelegd op klassieke Spaanse en Latijns Amerikaanse muziek en daarnaast ook op moderner repertoire. Hun achtergrond is breed: oude muziek, opera, zarzuela, kamer- en orkestmuziek, en tango. Ook spelen zij door García Lorca verzamelde oude Spaanse liederen die hij arrangeerde en samenbracht in de Canciones Españolas Antiguas; zoals Zorongo, Anda Jaleo, Las Morillas de Jaen, Nana de Sevilla en Sevillanas de Siglo XVIII.

Drie voorstellingen

De bedoeling van het GlobalLorca experiment in Romainmôtier was om tijdens drie repetitiedagen een voorstelling te maken waarin Lorca's werk tot zijn recht zou komen via voordracht, muziek en theater en ook via een samengaan van deze disciplines. Er waren drie voorstellingen op 4, 5 en 6 juli. Elke avond zou anders kunnen zijn en dat werd het ook. De eerste avond was het Andalusië van Lorca het uitgangspunt, de tweede zijn reizen naar New York, Cuba en Buenos Aires (via de tango van onder andere Piazzolla), en de derde avond werd een keuze gemaakt uit het programma van de eerste twee avonden, ook werden er nieuwe dingen toegevoegd.

L'Arc in Romainmôtier

De locatie was daarbij heel inspirerend. Het in zuidwesten van Zwitserland gelegen Romainmôtier (kanton Vaud) was het stadje waar gerepeteerd en opgetreden zou worden. Het pittoreske stadje is gelegen in het groene idyllische heuvel- en boslandschap van de Jura, niet ver van de Franse grens. Een ideale en zeer inspirerende plek waar L'Arc haar domicilie heeft tegenover de uit 600 na Christus stammende Saint-Pierre Saint-Paul abdij die geldt als de oudste Romanische kerk van Zwitserland. Het kloostergedeelte met haar aangebouwde huizen geldt als een van de indrukwekkendste van de Middeleeuwen. In 1981 verwierf Migros het pelgrimshuis dat vanaf 1994 wordt gebruikt door L'Arc, een van de instituten van 'Pour-cent culturel Migros'. L'Arc is kleinschalig van opzet en staat voor 'Littérature et atelier de reflexion contemporaine'. Zo kon de GlobalLorca groep reflecteren op het werk van García Lorca in dit oude pelgrimshuis in een rustige inspirerende omgeving, ver weg van de drukte van steden als Amsterdam en Basel.

Global Lorca Global Lorca Global Lorca

Canciones Españolas Antiguas

De eerste drie dagen hadden we de toch ingewikkelde taak om uit alle inbreng een coherent geheel te distilleren, vooral uit het Lorca & Lorca programma uit Amsterdam en de door Araceli en Hannu ingebrachte muziekstukken. Ik kende de liederen uit Canciones Españolas Antiguas al, heb ze tijdens een eerste muzikale verkenning met ze gespeeld, later aangepast aan hun wensen. Zo heb ik in een gedeelte van Zorongo op de cajón een Spaanse bolero gespeeld, heel anders dan ik gewend was bij de groep Bel Cante waar ik in dit nummer ook speel. Dat was naast het puzzelen een ander belangrijk aspect: inpassen, aanpassen waar nodig, ideeën aandragen, binnen laten komen en tenslotte uitproberen door muziekstukken, voordrachten, theaterscenes aan elkaar te koppelen in wat wij 'clouds' noemden, dat wil zeggen stukken die bij elkaar horen.

Notitie van de eerste voorstelling

Na de eerste op Spanje gerichte voorstelling op de donderdagavond maakte ik de volgende notitie: "Met het raam open hoor ik de vogels fluiten. Ik kijk naar buiten en zie de kerk uit 600 na Christus, hoor de klokken en hef mijn armen op zoals wij altijd doen tijdens de repetities als de klokken luiden. Alsof Lorca ons dat heeft ingefluisterd. Ik denk terug aan onze voorstelling gisteravond, bezocht door tussen de 25 a 30 mensen terwijl we er 5 verwachtten. Het begon buiten, vanuit het raam zag ik Carlos en Grainne een pittige scene uit Lorca's Blood Wedding spelen, Araceli en Juan zongen vanuit het raam, Araceli zong daarna een melisme zichzelf begeleidend met de daf terwijl het publiek binnenkwam. Ik gaf effecten op cajón en daf tijdens Las Morillas de Jaen, Carlos en Juan droegen gedichten voor van Lorca in het Spaans, Zorongo werd prachtig gezongen door de sopraan Araceli en mooi subtiel gespeeld door...daarna volgde een romantische maar grillige scene uit Lorca's Doña Rosita, gespeeld door Juan en Grainne...toen kwam het wonderschone door Hannu en Araceli gespeelde en gezongen Nana de Sevilla. In De La Mano Impossible begeleidde ik de tekst en de bewegingen van Carlos en Grainne met brushes op de cajón, aan het eind klapten Araceli en Hannu mee zodat ik de overgang naar de daf kon maken, naar Magische Liefde. Niemand in het publiek verstond mijn tekst, hooguit Sevilla, Guadalquivir, Triana en García Lorca...ik zag mensen geïnteresseerd en ook geamuseerd kijken en luisteren naar het ritme van de Nederlandse taal...en toen volgden Sevillanas, Ballad of the Moon, overgaand in het lied Verde que te quiero verde, Romance Sonambulo waarin ik Carlos’ expressieve voordracht begeleidde met de daf, waarin ik met hem steeds meer ging meespelen...en daarna het veelzijdige door Juan in het Frans gespeelde en voorgedragen Escena del Teniente Coronel de la Guardia Civil y canción del Gitano apaleado; een heftig stuk waarin Juan op magische wijze veel overgangen creëerde, in spel, voordracht en zang.

In feite kun je zeggen dat in de voorstelling die dynamische transities de creatieve en artistieke spil waren van het maak- en speelproces. De seguiriya kwam in het Nederlands voorbij, Grainne en ik castagnettes spelend. Hannu en Araceli speelden en zongen Café de Chinitas...en daarna het dramatische en explosieve slot Llanto por Ignacio Sánchez Mejía, stierenvechter en vriend van Lorca die stierf tijdens een stierengevecht om vijf uur na de noen...terwijl ik cajón speelde droegen Carlos, Grainne en ik het gedicht voor in drie talen: Spaans, Engels en Nederlands...een heftige apotheose…Hannu speelde steeds tussen de strofen op de flamencogitaar...en toen na de climax was er Anda Jaleo, het door Araceli gezongen slotlied...het publiek ging met ons mee naar beneden...we kregen veel applaus...daarna napraten, wijntje erbij en tot slot heerlijk eten...moe maar voldaan gingen we slapen.."

Cuba & Tango

Na drie dagen intensief repeteren, repeteerden we alleen nog de ochtend van de voorstellingen, de middagen waren we vrij, namen we onze teksten door, wandelden door de bossen en weiden van de Jura. Met als mooiste uitzicht de weidsheid van het Jura landschap die links het Meer van Neuchâtel liet zien en rechts het Meer van Geneve en in de verte de in wolken gehulde Alpen. Vrijdags liep ik door het bos Yemayá zingend, dinsdag hadden we het Cuba & Tango programma samengesteld dat we vrijdagavond zouden spelen en heel anders zou zijn dan de voorstelling donderdagavond. Een deel van het publiek dat toen geweest was zou terugkomen. De voorstelling werd een groot succes, nu begon het met de absurdistische scene van Ruina Romana uit Lorca’s in 1986 gepubliceerde laatste stuk El Público (Het Pubkliek); hierin spelen Juan en Carlos twee saters. Eerst had Grainne, gemaskerd en verkleed als heks het publiek binnengeleid. Na de komische scene uit Ruina Romana werd het gedeelte over Cuba ingezet met twee stukken van de klassieke Cubaanse componist Leo Brouwer: Poema en Madrigalillo, gespeeld door Hannu en gezongen door Araceli. Mooie gitaar- en zangcomposities waarvan de teksten door Lorca zijn geschreven, ze werden apart voorgedragen door Araceli en Grainne. Ikzelf waagde me in het Spaans aan de originele versie van Lorca's Son de negros en Cuba, het enige gedicht dat hij tijdens zijn verblijf op Cuba heeft geschreven en afkomstig is uit de bundel Dichter in New York. Van de slitdrum ging ik daarna over op de door mij in het Spaans geschreven Canto de Yemayá, geïnspireerd op mijn reizen naar Cuba. Terwijl de rest van de groep de rumba klapte, of speelde op de cajón, met maracas of op de agogo bel, speelde ik al zingend de rumba guagancó op de conga's, dansten Juan en Carlos op het ritme; en voelde het voor mij alsof ik Cuba naar Romainmôtier bracht.

Global Lorca Global Lorca Global Lorca

Van New York naar Buenos Aires

Juan nam het stokje over met het broeierige AfroCubaanse Sensemayá, een gedicht van de Cubaanse dichter Nicholas Guillén. Met Grainne ging ik daarna naar New York via Lorca's gedicht The City That Does Not Sleep, door Grainne sterk voordragen of liever geacteerd op het congaritme. "Nobody is asleep, nobody....." fluisterden we allen, voor Carlos het moment om het publiek mee te laten reizen naar Buenos Aires, naar de tango, door hem gedanst met Grainne; via Carlos Gardel's lied El dia que me quieras, voorgedragen door Juan met begeleiding van Hannu, de Milonga de Jacinto Chiclana (Borges/Piazzolla) met veel gevoel uitgevoerd door Araceli en Hannu, nog meer tango poëzie voorgedragen door Juan en Carlos en tot slot Carlos' humoristische verdediging van de tango waar hij de lachers op zijn hand kreeg. Tot slot? Nee, want de liefde voor tango heeft ook in Finland vruchten afgeworpen, zo speelde Hannu een de Finse tango Satumaa (Unto Mononen) die door Araceli in het Fins werd gezongen. Het publiek kreeg zo ook nog de klankkleur van een andere taal te horen, zonder te weten welke. Daarna brachten Araceli en Hannu twee liederen van Zuid Amerikaanse componisten: de milonga Canción al árbol del olvido van A.Ginastera (Argentinië) en Ayer yo fui feliz van Luis Gustavo Acuña (Chili). Grainne en ik gingen met Juan’s proto-maskers op terug naar New York met Lorca's Dodendans ( uit Dichter in New York). “Het dansmasker, kijk hoe het dansmasker uit Afrika komt naar New York…”, zo begon ik het gedicht in het Nederlands, al spelend op de djembé.

Daarna nodigde Juan het publiek uit om mee te dansen op het ritme van de candombe, een ritme uit Uruguay met Afrikaanse roots. "Chumbacachumba - rumba que rumba ", zo zong Juan het voor op het ritme van de djembé. Het publiek kwam los en zo werd het een feestelijke afsluiting van de vrijdagavond.

De voorstelling zaterdag

Zaterdag voegden we diverse stukken van de donderdag- en vrijdagavond samen in een langere voorstelling voor meer publiek. Het begin was anders, ik had mijn gedicht Zeven bomen in Fuente Vaqueros ( Siete arboles en Fuente Vaqueros) in het Spaans vertaald en speelde het met de djembé onder de grote dikke boom naast de kerk (Fuente Vaqueros is de 17 km van Granada gelegen geboorteplaats van Lorca die ik zomer 2011 heb bezocht. Zijn geboortehuis is nu een museum). Carlos (met zonnebril) beeldde in beweging Lorca uit. Daarna gleden Andalusische scenes door in Cubaanse en New Yorkse gedichten op muziek, in tango liederen en poëzie met als toevoeging Piazzolla's Chiquilin de Bachin en tot slot in een weer feestelijk eind met de Afro-Uruguayaanse candombe. De reacties van het uit ruim 50 bezoekers bestaande publiek waren uitermate enthousiast. Ook van de kinderen die in Romainmôtier een workshop harp spelen volgden, alleen even bang werden tijdens de maskerdans.

“We hadden een geweldige tijd,” schreef Carlos Trafic mij later. “Een mooie , waardevolle tijd, intens, vol kameraadschap en collegialiteit; door dit muzikale en theatrale avontuur met elkaar te beleven voel ik weer als jonger. En verwacht ik een toekomst voor ons en het publiek. Zij verdienen het en wij nog meer.”

Zangeres Araceli González Fernández en gitarist Hannu Siiskonen spelen als het duo Café de Sevilla twee voorstellingen in Nederland in november en december

Agenda:

23 november

Café de Sevilla

Muziekkamer ‘’t Reigersnest

Zwartelaan, Oostvoorne.

Aanvang: 17.00

24 November

Global Lorca

Centrum Comedia dell’arte & Maskers van Juan tajes

Warmoesstraat 109b, Amsterdam

Aanvang 16.00

6 December

Café de Sevilla

Pianola Museum

Westerstraat 106

Amsterdam

Aanvang: 20.30

Twee You Tube films van GlobalLorca, opgenomen in Zwitserland.

Canto de Yemayá (Rik van Boeckel)

5 juli 2013. Romainmôtier. Switzerland.

http://www.youtube.com/watch?v=FeSJAxP1xS4

The City That Does Not Sleep & Tango ( Federico García Lorca)

5 juli 2013. Romainmôtier. Switzerland.

http://www.youtube.com/watch?v=gOeJIxRikDQ&feature=youtu.be

Info Café de Sevilla:
http://www.araceli-fernandez.ch/index.php?id=32&L=1

.




Reageer hieronder

Geen reacties





(optioneel veld)
(optioneel veld)
Deze stomme vraag dient ervoor om spam te voorkomen

Reactiemoderatie staat aan op deze site. Dit betekent dat je reactie niet zichtbaar zal zijn, tot deze is goedgekeurd door een beheerder.

Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.