Categorie: THEATER, MUZIEK, WERELDMUZIEK

Zaterdag 06 Mei 2017 at 10:14 am

Thuis. Ontheemd van Rajae aangrijpende voorstelling over het leven tussen twee culturen

2017-05/poster-thuis-ontheemd-def.jpg 2017-05/053-kopie.jpg 2017-05/027-kopie.jpg

Tekst: Rik van Boeckel met foto’s van Sander Stoepker en Jean van Lingen (klik voor vergroting) 

In 'Thuis, ontheemd' neemt de Marokkaans/Algerijnse /Nederlandse kunstenares Rajae El Mouhandiz de toeschouwers via haar verhalen en Arabische en Engelse songs mee naar haar veel bewogen leven. Ze geeft zo de toeschouwer een dieper inzicht in hoe het is te leven tussen twee culturen: de Nederlandse en de Noord-Afrikaanse cultuur. Rajae is van Marokkaans/Algerijnse afkomt en kwam met haar ouders mee naar Nederland. Tijdens de onderzoeksvoorstelling in Podium Mozaiek werd ze begeleid door drie musici op basklarinet  saxofoon, toetsen, gitaar en percussie. En werd sterk geregisseerd door Jörgen Tjon A Fong. Na de aangrijpende voorstelling had ik een interview met haar over de achtergrond van de voorstelling.

De voorstelling is in feite een vorm van biografisch verteltheater want alles wat Rajae vertelt heeft ze ook echt meegemaakt. Het is een onderzoeksvoorstelling: met andere woorden, het is nog niet af, ze zal er nog aan doorwerken. Haar muzikale begeleiders zijn Efraim Trujillo (saxofoon, basklarinet, gitaar), Salex C'qadir (percussie) en Mark Milan (toetsen).
Bij aanvang zit ze aan een tafel en zingt.  Ze krijgt bericht dat haar vader op sterven ligt. Haar grootvader was violist en zat in het verzet. Ze vertelt over het verzet tegen koloniaal Frankrijk en Spanje en dat het verzet in het Rif gebergte de Spanjaarden versloeg. De koloniale overheersing had zo'n indruk gemaakt op Rajae dat ze als kind zonder dat ze de familiegeschiedenis kende boos en verdrietig werd als ze Spaans hoorde.

Grootouders

De verhalen worden afgewisseld met live muziek op basklarinet, saxofoon, percussie, gitaar en toetsen. En met songs in het Arabisch, Engels en Nederlands. De verhalen zijn in het Nederlands. Ze vertelt hoe het verzet van de verzetsheld Abdelkrim El Khattabi, bij wie haar vader en opa in het verzet zaten Che Guevara, Ho Tsji Minh, Mao inspireerde. Een van haar opa's was Algerijn. Hij vond het doden van mensen niet overeenkomen met zijn interpretatie van de islam en vluchtte naar Marokko en zijn kinderen daarna naar Europa. Ze deelt met het publiek haar verlangen om hen haar grootouders te laten kennen. Regelmatig haalt ze een Afrikaans gezegde aan: zolang de leeuw niet leert om zijn eigen verhaal te vertellen, zullen alle verhalen de jager ophemelen. De leeuw, dat zijn haar opa's die vluchten voor de Fransen en de Spanjaarden. Wie vlucht voor onvrijheid is de leeuw. Zij die anderen hun vrijheid ontnemen zijn de jagers.

Gastarbeiders

Rajae neemt de toeschouwers op een relaxede manier mee in haar verhalen en vooral omdat die levensecht zijn, blijf je geboeid. Ze maakte de verhuizing mee naar Nederland, haar vader kwam hier als gastarbeider. "Nu 50 jaar later worden de gastarbeiders nog steeds als buitenstaanders beschouwd," zegt ze.
Ze vertelt over haar familieleven in Amsterdam-West, dat ze op een christelijke school zat en thuis tot Allah bad. "Ik probeerde me te conformeren aan beide werelden. Mijn moeder gaf onderdak aan ontheemde kinderen terwijl ik mezelf ontheemd voelde."

2017-05/042-kopie.jpg 2017-05/030-kopie.jpg 2017-05/019-kopie.jpg

Scheiding

Ze zit aan tafel, ligt, kijkt in een spiegel. Ze zegt haar vader in November 2016 voor het eerst te hebben bezocht aan zijn sterfbed in Marokko omdat zij hem nadat het gezin hem heeft verlaten nooit meer had gezien. "Moeder is mijn heldin want ze durfde te scheiden in de jaren ’80, dankzij de Nederlandse wetgeving, in een tijd waarin bij wet vrouwen niet gelijk waren aan mannen in Marokko. Pas sinds 2004 is deze wet veranderd. Ze probeerde 6 kinderen in het gareel te krijgen, en kocht vaak op krediet om ons te eten te kunnen geven. Bij begroetingen werd ze vaak overgeslagen omdat ze gescheiden was."
Rajae vertelt dat ze haar hartzeer verzachtte door kennis op te doen, door aan beweging en muziek te doen. "Maar dat werd me weer afgenomen. Ik liet mijn moeder los, werd de 4e generatie die rust en vrijheid zoekt. De kinderrechter besliste over mijn leven, ik werd van adres naar adres gestuurd, en werd ondertussen met de dood bedreigd."
Door het verbreken van de familiebanden voor haar 15e voelde ze zich heel erg ontheemd. "Ik wilde die vloek doorbreken. Maar als je een groot trauma oploopt, praat je er niet over." Aan het slot van de voorstelling leest ze uit haar dagboek voor:  haar vader wil haar zien voor zijn dood. Ze vertelt over haar ontmoeting met haar stervende vader, hoe ontwapenend hij toen was. Hij stierf Januari 2017.

Urban Myth

Sinds 2017 is Rajae opgenomen in de nieuwe makersregeling van het Fonds Podiumkunsten en het nieuwe makersproject van theatergroep Urban Myth. "Urban Myth is een theatergezelschap en  productiehuis in Amsterdam olv Jörgen Tjon A Fong," vertelt Rajae na de voorstelling. "Ze zijn onderdeel van Stadsschouwburg Amsterdam en richten zich op grootstedelijk doelgroepen en op verhalen die een stuk breder zijn dan het geijkte. Ze maken prachtig muziektheater. Het is voor mij heel fijn dat ik onder hun hoede muziektheater mag maken. Dat is een vak apart, waar ik me nu op richt. Het is voor mij heel fijn dat ik mijn Maghreb roots mag inzetten."

Multidisciplinair

“Ik ben multidisciplinair, heb altijd interesse gehad in muziek, schrijven en dans,” vervolgt ze. “Ik zie kunst als taal met verschillende dialecten zoals muziek en theater. Ik ben musicus,  heb hoorn gestudeerd en me daarna toegelegd op zang, compositie en songwriting. Nu ben ik het ambacht muziektheater aan het ontwikkelen.”
Rajae werd benaderd door TEDx, een online sprekersplatform. Ze hebben haar geholpen met een schrijverscoach. “Ze vonden me interessant omdat ik een ander soort roots heb, en een eigen sound qua muziek. Er zijn levenslessen die ik wil delen: dat het belangrijk is te weten waar je vandaan komt. Dan kun je het loslaten en jezelf overstijgen door geduldig te zijn en het accent te leggen op je talenten ipv je belemmeringen.”

Dutch Maghreb signatuur

Daarna werd ze benaderd door het programma 'Recht uit het hart' van de KRO met de vraag of ze er een tv-versie van wilde maken. ” Ze hebben me begeleid, een miljoen mensen hebben ernaar gekeken. De redactie van de  KRO zei toen: maak er muziektheater van.” Door de regeling van het Fonds voor de Podiumkunsten heeft ze nu 2 jaar de tijd om te werken aan wat ze zelf omschrijft als haar ‘Dutch Maghreb signatuur.’ “Ik heb liefde voor beide culturen en voel ook waar het schuurt in beide culturen. Daar wil ik me graag in verdiepen en ontwikkelen. Dat doe ik in Nederland maar ga het ook doen in Marokko en de VS.  Ik ga me verder verdiepen in mijn Maghreb roots, zal in Marokko muziek opnemen. In een studio in Casablanca, Rabat. Ook ga ik me verdiepen in kostuums en decor. Ik ga van de kostuums een installatie maken en zal ook daarin een mengvorm zoeken.”

Naar de VS

Eind 2017 gaat ze opnieuw toeren met een volledig Nederlandse voorstelling met wat ze in Marokko heeft ontwikkeld en geleerd. “Dat voeg ik toe aan wat je nu gezien hebt. In 2018 ga ik wat ik dit jaar heb gemaakt verder ontwikkelen in de VS. Het wordt dan een Engelstalige productie voor een Amerikaanse doelgroep, waarbij ik met een regisseur daar verder zal werken aan mijn techniek en het signatuur. Het feit dat ik vrouw ben, migrantenkind, islamitisch qua roots en heel westers, dat is iets nieuws. Daar is vraag naar omdat het nu heel actueel is. Ik kan het van 2 kanten belichten, dat is een nieuw fenomeen.” In de VS zijn heel veel universiteiten geïnteresseerd om met haar te werken zoals Princeton, Harvard, Rutgers en ook het Modern Museum of Arts, maar ook een aantal theaters die me een plek willen geven. “Ik mag het doen onder de hoede van de besten uit het vak, hier, in Marokko, de VS. Dat vind ik een grote eer.”

Doel van de voorstelling

Als ik haar vraag wat het doel is van de voorstelling, antwoordt ze: “Hoe dan ook geef ik mijn visie op de huidige problemen in de samenleving. Ik ben ook kritisch, kijk naar binnen naar de cultuur. Ik vertel ook hoe het voelt om een immigrantenkind te zijn. Ik hoop ook de ruimte te krijgen om te schaven aan mijn eigen signatuur. Daarin wil ik ruimte maken voor verrassing. Want dat is wat kunstenaars doen zonder dat je alleen maar met actualiteit bezig bent.”

2017-05/039-kopie_2.jpg

Lucht scheppen

“Waar je ook bent in de wereld, je hebt als migrant tijd nodig om te settelen. Wat theater kan doen is lucht scheppen, dat je het behapbaar kunt vertellen. Ik vind het fijn dat ik dat voor mezelf mag doen: mijn identiteit omschrijven en die delen met mensen. Het maakt mij sterker en helpt me bij mijn eigen ontwikkeling. Het is ook leerzaam voor het publiek: de westerling kan beter begrijpen hoe het is voor migranten. En migrantenkinderen kunnen zich herkennen in mij. Ik haal het beste uit beide identiteiten. In mijn geval was opgroeien lastig maar op dit moment verrijkt het me. Het is ook een tijdelijk verhaal. Je ergens uitvechten is altijd tijdelijk, uiteindelijk komt het altijd goed. We moeten wennen aan elkaar. Nederland is een supergoed land. Ik ben blij dat ik bij de positieve mensen hoor.”

Muziek

De Arabische liederen die Rajae in de voorstelling zingt zijn bekende nummers uit de Maghreb regio in Noord-Afrika “Het zijn de evergreens uit de jaren 70 en 80. Het is de muziek uit mijn kindertijd. Die haal ik nu naar het Westen. Mijn eigen werk is heel breed: Nederlandstalig, Arabisch, en Engels. Maar ik ben een kind van deze tijd, voel me comfortabel in verschillende talen. Een van de Arabische nummers heb ik zelf geschreven en ook het Nederlandstalige en de Engelse nummers heb ik zelf geschreven. Van de evergreens hebben we een arrangement gemaakt dat ondersteunend is voor het verhaal.”

De liederen uit haar kindertijd die Rajae zingt zijn Ya Zina van de Algerijnse band Raina Rai; A Vava inouva van de Algerijnse singer/songwriter Idir; Ralla Bouya, een oud Berbers kinderliedje over de Amazigh koningin en Berber legende Bouya; en een stukje uit Psalm 91, vers 1, Hij die op Gods bescherming wacht.   

In Marokko is muziektheater nog onbekend, dat is een reden waarom Rajae wordt gevraagd daar te werken. “Maar ze vinden het ook heel spannend dat ik een soort Dutch Maghreb signature ga maken. Dat deels pop, soul, jazz is, maar vermengd met mijn roots. En daarin is het ook van waarde dat ik Nederlands ben. Ik ben heel benieuwd wat voor muziek ik ga opnemen in Marokko met lokale muzikanten. Daardoor kan ik een spannende crossover maken en me verder verdiepen in mijn roots. Dat is voor mij heel leerzaam.”

Data komende voorstellingen

20 mei – de Meervaart, Amsterdam

25 mei – Grote Zaal Paradiso, Amsterdam (muziek)

27 mei – Theater Zuidplein, Rotterdam




Reageer hieronder

Geen reacties





(optioneel veld)
(optioneel veld)
Deze stomme vraag dient ervoor om spam te voorkomen

Reactiemoderatie staat aan op deze site. Dit betekent dat je reactie niet zichtbaar zal zijn, tot deze is goedgekeurd door een beheerder.

Persoonlijke info onthouden?
Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of e-mailadres in te typen.